اردبیل از شهرهای کهن ایران است که حدود ۱٬۵۰۰ سال قدمت دارد. این شهر در زمان حکومت بنی‌امیه مرکز حکومت آذربایجان و در زمان بنی‌عباس مرکز قیام بابک خرمدین بوده‌است. در سال ۶۱۸ هجری مورد حمله مغولان قرار گرفت، اما در زمان تیموریان و صفویان، نهضت تشیع و جنبش‌های سیاسی ایران از این شهر برخاست. اردبیل در زمان صفویان آباد گردید و به اوج اعتبار، عزت، و عظمت خود رسید، اما پس از انقراض این سلسله در پیشامدها و تحولات تاریخی دوره نادرشاه و اوایل قاجار و به‌خصوص با ورود قشون روسیه به ایران و حوادث دوران مشروطیت، از رونق و اهمیت افتاد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، در جهت محرومیت‌زدایی از این شهر، در ۲۴ فروردین ۱۳۷۲ به مرکز استان تبدیل شد.

 

از آثار تاریخی اردبیل که برخی به دوره پیش از اسلام می‌رسد، می‌توان از دهکده آتشگاه، شهر هیر، شهریور، و مسجد جامع اردبیل که در قدیم آتشکده بوده‌است، نام برد. با توجه به این‌که این مسجد، بزرگ‌ترین و قدیم‌ترین مسجد اردبیل است، احتمال می‌رود یکی از واحدهای آن، کتابخانه بوده، ولی در تاریخ اردبیل اشاره‌ای به آن نشده‌است.

بسیاری از مؤلفان دوره اسلامی، بنای شهر اردبیل را به فیروز، پادشاه ساسانی نسبت می‌دهند و می‌نویسند که اردبیل به دستور این پادشاه، که در سده پنجم میلادی می‌زیست، ساخته شده‌است.فردوسی در شاهنامه بنای اردبیل را به پیروز ساسانی نسبت می‌دهد.

اما تاریخ اردبیل خیلی قدیمی‌تر از زمان فیروز ساسانی است. زیرا که فیروز درسال ۴۵۹ میلادی به سلطنت رسیده‌است و ۳۴ سال قبل از این تاریخ، بهرام پنجم ملقب به بهرام گور درمقابل حمله هیاتله از راه اردبیل به آمل وگرگان و سپس به خراسان رفته و در آن‌جا، خاقان هیاتله را کشته‌است. این موضوع در شاهنامه فردوسی آمده‌است:

چو آگاهی آمد به بهرام‌شاه   که خاقان به مرو است چندان سپاه
همی راند لشکر چو تزکوه سیل   به آمل گذشت از ره اردبیل

شهر اردبیل به علت نزدیکی به قفقاز و گرجستان و ارمنستان، جایگاه ویژه‌ای داشت به‌طوری ‌که در زمان جنگ‌های ایران و روس در عهد قاجار، اردبیل مرکز اسقرار نیرو و ستاد عملیات سپاه ایران در برابر طوایف شمال بوده‌است. درزمان فیروز به دلیل حمله طوایف شمال (هون‌ها) ویران گردید و به دستور فیروز، آباد گردید و برج و بارو درآن ساخته گردید و از این‌رو بنای آن‌را به فیروز نسبت می‌دهند.

در داستان سیاوش در شاهنامه فردوسی نیز نام اردبیل آمده بود.

درقرن ششم قبل از میلاد زرتشت پیامبر بزرگ ایران ظهور کرد و بنا به روایت اوستا، کتاب یسنا در بالای کوه سبلان بر او نازل شده‌است.

================

 


- دارالارشاد ، دارالامان ، شهری اسلامی، طیب ، مسجدمحور، مهد عالمان و نخبگان و الهـام بخش تمدن شیعی در ایران و سرزمین ارادتمندان اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام.

- شهری پیشرو و توسعه یافته با معماری و شهرسازی ایرانی اسلامی، متعادل و متوازن و سازگار با هویت تاریخی و فرهنگی.

-  شهری مردم محور با رویکرد عدالت اجتماعی و مردمی مومن، فعال ، با نشاط، دانش محور ، مسئولیت پذیر و نمونه در فرهنگ شهروندی و مشارکت اجتماعی.

-  شهری زیبا با سیمایی چشم نواز و اقلیمی کم نظیر، سرسبز و آباد با جایگاه برتر توریستی و گردشگری در سطح کشور.

- شهری سرآمد ، روان ، ایمن ، سالم و هوشمند متکی بر علم و فناوری توام با آسایش و رفاه و بهترین شهر برای زندگی.

اردبیل یکی از مناطق تاریخی ایران به شمار می‌رود که حدود ۵۰۰۰ سال قدمت دارد. بطوریکه درلوحه‌های گلی سومریان به صورت آرتا ثبت گردیده‌ است که خود قدمت شهر را تا۵۰۰۰ سال میرساند. این شهر در زمان حکومت بنی‌امیه مرکز حکومت آذربایجان و در زمان بنی‌عباس مرکز قیام بابک خرمدین بوده‌است. در سال ۶۱۸ هجری مورد حمله مغولان قرار گرفت، اما در زمان تیموریان و صفویان، نهضت تشیع و جنبش‌های سیاسی ایران از این شهر برخاست. اردبیل در زمان صفویان آباد گردید و به اوج اعتبار، عزت، و عظمت خود رسید، اما پس از انقراض این سلسله در پیشامدها و تحولات تاریخی دوره نادرشاه و اوایل قاجار و به‌ خصوص با ورود قشون روسیه به ایران و حوادث دوران مشروطیت، از رونق و اهمیت افتاد. اردبیل تا پیش از  تبدیل شدن به استان  یکی از شهرستانهای بزرگ استان آذربایجان شرقی محسوب میشد. که در ۲۴ فروردین ۱۳۷۲ شمسی به پیشنهاد دولت و تصویب مجلس شورای اسلامی به مرکزیت شهر اردبیل و با نام استان اردبیل از محدوده سیاسی اداری استان آذربایجان شرقی جدا و به عنوان اولین استان جدید بعد از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی در تقسیمات کشوری جای گرفت. پس از تشکیل استان اردبیل دوران تازه‌ای در حیات اقتصادی و اجتماعی آن به وجود آمد که به واسطه این مرکزیت سیاسی- اداری رشد و توسعه بیشتری نسبت به گذشته داشته است. نام اردبيل يا آرتاويل از دو كلمه آرتا به معناي مقدس و ويل به معناي شهر و تختگاه گرفته شده و در مجموع به نام شهر مقدس يا تختگاه مقدس آمده است. در علت يابي اين نامگذاري مي‌توان از عوامل ديني مانند آتشگاه‌هاي اطراف سبلان و خود شهر اردبيل، اهميت مذهبي و زيارت گاهي توده سبلان با سنگ محراب موجود در نزديكي قله آن و آب و خاك پر بركت و حاصل‌خيز آن كه منشاء آباداني و نعمت بوده، ياد كرد. شايد هم آرتاويل و آتشكده‌هاي واقع در پيرامون سبلان پايگاهي بوده براي زيارت سنگ محراب در قله سبلان كه مورد احترام خاص قرار داشته است.امروزه در مناطق تالش‌نشین استان، هنوز هم به اردبیل، «آردویل» می‌گویند که معنی «شهر مقدس» را می‌دهد. اردبیل در طول تاریخ، به نام‌های گوناگونی ازجمله «دارالارشاد»، «دارالملک»، «دارالعرفان»، «دارالامان» و «شهر مقدس» ملقب بوده‌ است.

   رهبر امین    

 
رهبر من نور چشمان من است                 عشق او آیین و ایمان من است
 
ذوالفقار  حیدری در دست  او           طاعتش میثاق و پیمان من است
 
سیدی از نسل پاك فاطمه(س)      هم ز نسل شیر یزدان من است   
در ولایت وارث  آل نبی   (ص)         جانشینی  از   امامان   من  است   
همچو مه  تابد  به قلب  شیعیا ن       نائب  خورشید پنهان  من  است  
در هدایت  سوی حق  آرد   مر ا           این هدایت سمت قرآن من است

 

دوستانش دوست می دارم همی    دشمن او دشمن  جان  من  است 

آنكه   مهر  او ندارد   در  وجو د          بی گمان همكیش نادان من است
در سخن چون ابر  می بارد  به دل        در  كویر خشك  باران  من است 
در حضورش موج دریا  دیده ام         در كلامش راحت جان من است    
در نگاهش غرق دریا می شو م         واژه هایش در و مرجان من است
قلب  تارم  را  صفایی  می دهد          جامع فكر پریشان  من  است  
من مرید  آن  دل   وارسته ام               او  مراد و پیر عرفان  من است    
بوی یوسف می دهد پیراهنش          گرچه خودیعقوب كنعان من است
 
من چو سنگم او چو كوه بیستون        من چو مورم او سلیمان من است
من چو بلبل او  چو  باغ  پر زگل            من چوبرگ اوسروبستان من است   
نام  او  ورد  زبانم  روز   و  شب             عشق اودرداست ودرمان من است
آرزوی  دیدنش   دارم  به    دل       در فراقش شهر زندان من است  
ای خوش آن روزی كه بینم رهبرم         ساعتی در خانه  مهمان  من است  
هرگز ای یاران دعایش می كنید           شب نمازش ذكر یاران  من  است
روی خوبش با دو چشمت دیده ای             چهره اش چون ماه تابان من است 
غرق  دریای  تهاجم  را  چه  غم          ناجی  كشتی  ز طوفان من است 
گر چه دشمن نقشه ها دارد بسی      حامی او  حی سبحان من است     
در  امانت  او ‹‹  امین  ››  انقلا ب           در شجاعت شیر میدان من است    
راه  او  باشد    ره  پیر خمین (ره)      رهرو راه شهیدان من است     
افتخار  ما    بود ‹‹  سید  علی ››       سرور من جان جانان من است 
چون فقیه وعالم است ودین شناس       مرجع تقلید  دوران من  است  
روز ششم  ماه  تیر از سال شصت         رهبرم جانباز  ایران  من  است 
ای  خداوندا   نگهدارش  تو   با ش           چون دعای او نگهبان من است    
شعر امروزم كه وصف رهبر است          بهترین اشعار  دیوان من است 
پیروانش نی به پاكستان و   هند      درفلسطین است و لبنان من است   
گوئیا مهدی(عج) چنین گوید كه او         بهترین اصحاب و یاران من است

ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه شانزدهم اسفند ۱۳۸۳ساعت 3:12  توسط دکترمحمد علي هالو  |