بمناسبت 17مرداد روز خبرنگار 1394
به نوشته :اا دارستانی نویسنده و محقق و روز نامه نگار و اولین وبلاگ نویس ایرانی ...
روز خبرنگار، روز حق‌گویی و حق‌جویی و روز پاسداشت قلم است وروز خبرنگار، روز قلم‌های پاکی است که با ایمان و اعتقاد به حاکمیت ارزش های والای مکتبی به نگارش در می آیند وهمه ما می دانیم که امانت داری مهم ترین رسالت خبرنگاری است و خبرنگاران همواره باید برای بازگو کردن حقایق با ایمان و امید در تلاش باشند.
در هفدهم مرداد ماه سال 1377، محمود صارمی خبرنگار خبرگزاریِ جمهوری اسلامی، به همراه هشت نفر از اعضای کنسولگری ایران در مزار شریف افغانستان به دست گروهک تروریستی طالبان به شهادت رسید. به همین مناسبت، شورای فرهنگ عمومی، هفدهم مرداد ماه هر سال را به عنوان «روز خبرنگار» نامگذاری کرد. این روز ارزشمند اجتماعی، بر همه خبرنگاران، روزنامه نگاران و نویسندگان گرامی باد.

در روزگار قدیم..هر شاه یا وزیر یا حاكمی یك كاتب مخصوص داشت كه واقع روز را می نوشت كه به آنها كاتب یا خبر نامه نوشتند..در صعصر جدید خبرنگاران در كار نشریات مكتوب كارمی كردند و تقسیم بندی شده سیاسی و اجتماعی و نظامی و ورزشی و اقتصادی و.... از سال 1372 با امدن انترنت خبر گزاری دولتی به  مجازی تبدیل شدند  و نشریات مجازی رسما از سال 1380 در ایران بیشتر شدند  و روز نامه های الكترونیكی و وبلاگ نویسی (یا شهرونددخبرنگار ) با آمدن انترنت تحول بزرگی در امر اطلاع رسانی  انجام شد یعنی قبلا از طریق رادیو و تلویزیون و مكتوب بود با آمدن انترنت انقلابی در شغل خبر نگاری بوجود آمد و ماهیت خبر نگاری رسانی را تسریع داد و مهم تر شد...

ویژگی های خبرنگار

به طور کلی خبرنگار در محل وقوع رویدادها، چشم و گوش رسانه و چشم و گوش مردم است. او باید با استفاده از ویژگی های خدادادی و نیز خصوصیاتی که در دوره های آموزشی دیده، به کشف حقیقت ها بپردازد و آن را در کمترین زمان به مخاطبان خود برساند. گاه خبرنگاران تیزهوشی پیدا می شوند که با توجه به حوادث پیش آمده و نیز تجربه های گذشته، به پیش بینی حوادث آینده می پردازند و به مردم، در مورد منافع ملی، اعتقادات و نیز فرهنگ حاکم هشدارهایی می دهند. خبرنگار خوب، خبرنگاری است که از خطر کردن نهراسد و همواره به دنبال کشف حقیقت باشد.

ذوق و استعداد

یکی از مهم ترین ویژگی های خبرنگار، داشتن عشق و علاقه و قریحه خبرنگاری است. بر این اساس، کسی باید وارد عرصه جذّاب و در عین حال پر مخاطره خبرنگاری شود که ضمن داشتن این استعداد ذاتی، از هنر واژه گزینی، شمّ خبری، حوصله زیاد و نگاه موشکافانه و دقیق نیز برخوردار باشد و با پرهیز از احساسات، بکوشد رویدادها را همان طور که اتفاق افتاده منتشر کند، نه آن طور که خود می خواسته اتفاق بیفتد.

سرعت

سرعت در تصمیم گیری و انتقال سریع خبر، از ویژگی های اساسی خبرنگاری است. حساسیت کار اطلاع رسانی، نیاز مخاطبان به دانستن سریع و به موقع خبرها برای اتخاذ تصمیم درست و نیز افزایش رسانه ها و رقابت میان آن ها، بر ضرورت «سرعت» در کار خبررسانی افزوده است. کمترین تعلل در انعکاس سریع رویدادها، به کاهش اعتبار رسانه و در ادامه، مرگ رسانه و بی خاصیت شدن آن می انجامد. البته باید توجه داشت که هیچ گاه نباید سرعت انتشار را جانشین صحت و درستی خبر کرد؛ زیرا دروغ پراکنی، در نهایت به ضرر کمپانی خبری خواهد بود و اعتماد مخاطبان را به رسانه کاهش خواهد داد و با آمدن انترنت این امر تسریع شد یعنی انقلابی دراین شغل شد.

حق طلبی

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در حدیثی فرموده است: «حق را بگو و در راه خدا از ملامت هیچ ملامت گری نهراس». ویژگی حق محوری، حق طلبی و حق گویی، از مهم ترین ویژگی های یک خبرنگار موفق و خداترس است. در مقابل، سخن چینی، بدگویی و به جان هم انداختن مردمان، از ویژگی های نکوهیده ای است که هر انسان عاقلی از آن ها بیزاری می جوید. پس چه نیکوست که صاحبان بنگاه های خبری و نیز خود خبرنگاران، همواره به دنبال واقعیت باشند و از جنجال آفرینی و بد کردن مردم با هم بپرهیزند.

خبرنگار؛ واسطه مردم و مسئولان بقول خبرنگاران زبان گویایی جامعه هستند

در دنیای کنونی که همگان سرگرم کار خویش اند و چندان به عملکرد حاکمان و نقد و بررسی آن ها توجه ندارند، این خبرنگاران رسانه ها هستند که با تیزهوشی ودقت، نقش واسطه بین مردم و مسئولان را ایفا می کنند. آن ها، از یک طرف درد دل مردم را می شنوند و به مقامات بالا انتقال می دهند، و از سوی دیگر، پاسخ های مسئولان را به آگاهی مردم می رسانند. نقد عملکرد خوب یا بد حاکمان در رسانه ها، از دیگر وظایف خبرنگاران است که به بالندگی نظام و نیز پاسخگو بودن مسئولان یاری می رساند.


برپایهٔ اعلامیه سازمان یونسكو خبرنگاران باید کوشش کنند تا اخباری که در اختیار عموم می‌گذارند درست، دقیق و معتبر باشد و در درستی اخباری که به دست می‌آورند، پژوهش و اندیشه کنند. خبرنگاران نباید حقیقتی را عمداً تحریف یا خراب کنند و نیز هیچ گونه مطلبی را نباید از دید مردم پنهان نگهدارند.


 برای آنهایی كه دیریست با واقعیاتی از زندگی خوگرفته اند كه هرآنكه را که روزهایی بنامشان کرده اند، روزی كمتری به كامشان یافته اند وایضاً چنین است روزهای معلم ،پرستار ،كارمند و....
چه میشد اگر چندی از این روزها بنام دیگران و اندكی از رزق آنها به كام اینها می شد؟!
 به هر حال  چنین نیست و دركار گلاب وگل، حكم ازلی این است كه این شاهد بازاری و آن پرده نشین باشد.
این شاهد بازاری باید مدام مراقبتها هم  بكند تا كلام وقلم وگفتارش رنگ آگاهی وآگاهی بخشی به خود گیرد . مخرب نباشد ، مدیحه سرا ، مداهنه گو ، بهانه گیر ، توجیه گر، ترسو ، بی درد ، هتاك ،پرده در، منفی باف،دمدمی مزاج، تبلیغاتچی و ...نباشد و بدین نحو باب گفتگو را با همگان بگشاید وهمه را به نقد وتدبر وتفكر وانصاف وا دارد .جدالی احسن بكند كه به تعبیر قرآن خوبی وبدی برابر نیستند ،همواره به نیكوترین وجهی باید سخن بگوید  تا كسی كه میان  او و این دشمنی است، همانند دوست بر وی مهربان گردد. هر كسی را  که با قلم سروكاری است ، سهمی ازاین رسالت خطیر می برد.
 
و اینچنین است كه مرزها ی آگاهی از وقایع جامعه وجهان با  کار او  شكل می گیرد . صد البته كه در آن حالت، کار او  نسبتی محض با مزد واجرت نمی یابد  وكار خود صرفا از بهر نان نمی کند.
 
وگرنه كیست نداند كه با حساب مادی، مجموعۀ همۀ این کارها، حتی مزدی برابر با یك شوت آن بازیکن به توپ گرد فوتبال هم  نمی گیرد كه  تازه، راهی به دروازۀ تیم حریف  ببرد و یا نبرد. عشقی در ذات این کارهاست كه تضمین گر تداوم  آن در این عرصه است .
 
نسبت کار فرهنگی با مزد و مواجب مادی، عموما چنین است. معلم ونویسنده ومحقق وروزنامه نگار ومولف و... به جای خود، به ابوالقاسم فردوسی چه می گویید که  مزد سی سال رنج خود را به بهای گرمابه و شربت سردی فروخت كه به لحظه ای دلش را خنك کند. تا مزد واقعی خود را از تاریخ بگیرد ؟
 تصور خام و باطل همزمانه های او بود كه فكر كردند برسر حكیم، كلاه گذاشته اند وبعد از انجام كار شاهنامه، دستمزد مقرر طلای وی را با نقرۀ بی مقداری عوض كرده و در كیسه اش نهاده اند وگرنه همه میدانند که اینها در اوج بی نیازی وخیال. «سمرقند و بخارا به خال ابروی یار می بخشند»
هر قلمی به نفس اینكه قلم است با مقیاسی ولو  کوچک، از این حرمت وثروت، سهم و بهره می برد.

 
كلام را اندكی امروزی تر بکنیم  و ازمشكل خبرنگار و روزنامه نگاری و حساسیت كار او بگوئیم كه حتی بنا به یك جهت طاقت فرساتر ازكار یك نویسنده ومحقق علمی است. افراد صاحبنظر، مطالب خود راسنگین می نویسند و دغدغۀ اقبال عمومی در سر ندارند. امّا وظیفۀ یک  روزنامه نگار ،تزریق مسائل و مفاهیم علمی در قالب روزنامه نگاری وعملیاتی نمودن آن به فرا خور نیاز جامعه است. بطوری كه با اقبال عمومی هم مواجه شود.واین كار آسانی نیست .
استنباط ما از روزنامه نگار، همانی نیست كه در دنیا از او وجود دارد . اثر ماندگار « یك بستر و دو رویا» نوشتۀ « آندره فونتن » سردبیر روزنامۀ« لوموند » هنوز هم یك كتاب مرجع دانشگاهی است .
 باید دانست که خبرنگاری و روزنامه نگاری در هیچ نقطه از جهان مسیر آسانی نپیموده است. چه بسیار دوربینهای خبرنگاری در اقصی نقاط جهان كه از دست او گرفته و بر سرش كوبیده اند. امّا خوشبختانه امروز، این مسیر به مدد  تمدن و تکنولوژی جدید، راه آسان وهمواری در پیش رو دارد .
 
امروز عرصۀ خبرنگاری با نگاهی رو به جلو، توفیقات بیشتری را شاهد است.گردش اطلاعات و سهولت كار خبرنگار در عرصة جدید دیدنی است . او به مدد تكنولوژی فوق مدرن امروز با انبوه متراكمی ازاخبار مواجه است كه جان كارش ازآن فزونی می یابد. ما باید خرسند باشیم كه تحولاتی از دستاوردهای بشر را درتمدن جدید شاهد هستیم كه هر لحظه اطلاعات واخباری را دراختیار ما قرار می دهد كه پدران ما در تراكم سالها از آن بی خبر بوده اند. عمر نسل ما برای دیدن برخی تحولات پرشتاب دیگر نیز كفاف خواهد داد . امّا  به یقین ،نسل بعد از ما  با پدیده های دیگری از دانایی كه تصورش نیز  امروز برای ما مشكل است شگفتیهای زیادی خواهد دید .
 صنایع رسانه ای وخبر رسانی به استقبال چنین تحول عظیم جهانی  از دانایی میروند تحولی كه با آن، همۀ جهانیان د رلحظۀ وقوع خبر قرار می گیرند.
هنوز هم که هنوز است دنیا از میزان وحجم بمبهایی که امریکا بر سر مردم«هانوی» در «ویتنام» ریخت بی خبر است اما به مدد همین تکنولوژی، مردم جهان از سقوط برج دوقلوی تجارت جهانی واصابت پرندۀ باروت به آن و خشونت سربازان آمریكایی با چند پیر زن بی پناه عراقی و زندانیان گوانتانامو و.... در همان لحظۀ وقوع آن اطلاع یافتند واز پرقدرت ترین كشور جهان برای كنترل پخش خبر آن كاری ساخته نبود .
نیازی نیست كه دیگر منتظر پستچی باشیم تا خبری به طریق نامه و روزنامه بدست ما برسد . كار پستچی وپست تقریباً تمام شده است . اكسیر الكترونیك غوغا می كند.
 
ماهواره هایی که با كاربرد غیر نظامی به فضا ارسال  می شود . انحصار پر قدرت ترین کشورها را در بسیاری از زمینه های اطلاعاتی شكسته است .داده های حاصل از این ماهواره ها انفجار عظیم اطلاعاتی را  به همراه دارد  واز  داده های خبری آن، امروز انقلابی در جهان بر پاست .
 دورانی كه خبر در انحصار قدرت بخصوصی باشد به طور کامل سپری شده است . برای دریافت آخرین اطلاعات درهر موضوعی، چندین میلیارد سایت اینترنتی در مدت کوتاهی هزاران پنجره به روی میلیونها بینندۀ مونتیور می گشاید . مگر همین یکسال پیش نبود که جوان گمنام سی ساله ای به نام« ادوارد اسنودن» با افشای خبری از شنودغیر قانونی میلیونها  مکالمات تلفنی به طریق حاکیت امریکا ، سران سه قاره از پنج قارۀ جهان را در عرض چند روز ،رویاروی هم قرار داد؟ آیا جایی برای پنهان ماندن خبری باقی مانده است؟
 در قیاس با  وسعت آن خبر، کار آن خبرنگار، امری پیش پا افتاده به نظر می رسد که  پنجاه سال پیش با افشای شنود تلفنی ستاد انتخاباتی «ریچارد نیکسون» از ستاد رقیب،بحرانی به نام «واتر گیت» را روی دست کاخ سفید قرار داد.
در جامعه كنونی هر كس به انترنت دسترسی دارد با ساخت یك وبلاگ یا صحفه در فس بوك یا وایبرو...خبرنگار شهروند می شود و دیگر مرزی وجود ندارد ومن در سال 1372 كه آموزش انترنت را یاد گرفتم یا سال 1380 بعنوان اولین وبلاگ را راه اندازی و شروع كردم باورم نمی شد وبلاگ نویسی در ایران با این سرعت پیش برود..امروز همه شدند شهروند خبرنگار و دیگر خبر نگار بودن انحصاری نیست .
 با چنین تحولی در عرصۀ خبر وخبر رسانی ، امروز ،روز خبرنگار روز دیگری متفاوت از گذشته است .لازم نیست تنگنای زندگی ومعیشت در این کار  كسی را خسته كند . مقدمه یادداشت در آن باب و در قیاس با موخره ومتن آن كم اهمیت تر از آن است که نتوان آنرا فراموش کرد  چرا که ثروت حقیقی به دانایی تعلق دارد و دانایی درگرو افزونی خبر است . « هر كه را افزون خبر ، جانش فزون »



ویژگیهای خبرنگار و روز نامه نگار

  • خبرنگار باید رسانه‌ای را که در آن کار می‌کند، بشناسد. از ظرفیت و کارایی آن آگاه باشد. ماهیت رسانه و توان خبررسانی آن باید برای او روشن باشد. اگر از خبرنگاری بپرسند خبری را که تهیه کرده‌ای برای چه رسانه‌ای است؟ (رادیو، تلویزیون، یا مطبوعات) باید پاسخ دقیق او منطبق باشد با شناختی که از هر کدام از رسانه‌ها دارد. هر چه شناخت خبرنگار از رسانه‌ای که در آن کار می‌کند بیشتر باشد، دقیق تر عمل خواهد کرد. نگاه بی اعتنا و بیان سرد و مصنوعی برخی از خبرنگاران و در نتیجه گزارش خنثی یا کم اثر آنها ناشی از ضعف شناخت از توان رسانه‌است. امروز خبرنگاران بزرگ «رسانه» را «قدرت» می‌دانند و با این دیدگاه وارد عرصه خبر و خبرنگاری می‌شوند. بنابراین خبرنگار باید رسانه را بشناسد، بعد برای آن کار کند.
  • خبرنگار باید تفاوت «خبر» و «رویداد» را بداند و از سیر تحول یک «رویداد» به «خبر» آگاه باشد. اگر از خبرنگاری بپرسند «خبر چیست؟» او باید از جایگاه یک صاحب نظر و یک کارشناس خبر اظهار نظر کند؛ نه اینکه کلمات حفظ شده‌ای را باز گوید با این گمان که خبر را تعریف کرده‌است. خبرنگاری که خبر را نمی‌شناسد، چگونه می‌تواند به صحت و جامعیت آن پی ببرد؟ شناخت خبر مستلزم شناخت اوضاع سیاسی جهان و جامعه‌است.

چهره و لحن گفتار برخی از خبرنگاران در جلوی دوربین نشان از بیگانه بودن آنها با عمق خبری است که در صحنه آن قرار دارند. خبرنگار باید بداند که مخاطب و بیننده خبر تا چه اندازه برای شنیدن و دیدن گزارش خبری او حساس و هوشیار است. هر چه شناخت خبرنگار از خبر بیشتر و از نیازها و حساسیت‌های مخاطب آگاه باشد، در تهیه و تولید و نگارش و بیان خبر دقیق تر عمل می‌کند.

  • خبرنگار باید خبرگزاریهای مختلف جهان بویژه غول‌های خبری جهان را بشناسد. این شناخت به نگاه و فکر او وسعت می‌بخشد. وقتی به راز موفقیت خبرگزاریهای جهان پی برد و دانست که همه چیز در گرو عملکرد درست خبرنگاران آنها بوده‌است، به جایگاه و حساسیت کار خود بیشتر پی می‌برد.
  • مهارت ارتباطی از دیگر ویژگیهای خبرنگار است. ارتباط با همه چیز و همه کس، تقریباً بدون محدودیت. خبرنگار باید بتواند خود را با صحنه تصادف، زلزله، سیل، و آتش سوزی  جنگ، جشن‌های ملی و مذهبی، مراسم ویژه، راهپیمایی‌ها و نمونه‌های مرتبط وفق دهد و مرتبط سازد. همچنین بتواند با کودک خردسال، نوجوان، جوان، پیر، کارگر و کارمند، هنرمند، قهرمان، دانشمند، افراد مثبت و منفی ارتباط برقرار کند. او باید بتواند هم با دختر خردسالی که تازه به مدرسه وارد شده گفتگو کند و هم با پیرزن ۹۰ ساله‌ای که در خانه سالمندان دوران سخت زندگی خود را سپری می‌کند، هم کلام شود. خبرنگار این مهارت ارتباط کلامی و غیر کلامی را باید بیاموزد در غیر اینصورت مصاحبه‌های مضحکی به دست خواهد داد.
  • آشنایی با نگارش و تنظیم خبر، خبرنگار را در نوشتن متن خبر یا مخابره آن موفق می‌کند. امروزه خبرگزاریها و رسانه‌ها و بخش‌های ممتاز خبری به کلمات و واژه‌ها و عبارت‌های خبری بسیار توجه دارند. بار روانی برخی از کلمات تأثیر ویژه دارند. نگارش درست و بدون غلط و رعایت  معیار  و ایجاز در جمله بندی مهارتی است که خبرنگار باید با آن آشنا باشد. همراهی و هماهنگی کلمات و تصاویر، نگارش خبر را دقیق تر می‌کند. رعایت سه کلمه برای هر ثانیه تصویر و انتخاب بهترین و مؤثرترین کلمه به تصاویر خبری جذابیت می‌بخشد. تنظیم خبر نیز اولویت بندی مفاهیم خبری براساس اهمیت هر مفهوم است که خبرنگار در این زمینه بخشی از کار را برعهده دارد.
  • بیان مناسب، داشتن سلامت اندام گفتاری و صدای مناسب و لحن خبری و غیرمصنوعی از دیگر ویژگیهای خبرنگار است. تنفس درست، جنس صدا و استفاده درست از صدا و انتخاب لحن مناسب برای بیان، از مهارت‌های خبرنگاران آموزش دیده‌است. برخی از خبرنگاران صدای خبری مستقلی دارند که مخاطبان به آن صدا و شیوه بیان علاقه‌مند هستند. خبرنگار برای دستیابی به بیان نافذ خبری باید جدی باشد و تلاش کند.
  • چیرگی بر احساسات: خبرنگاران موفق رسانه‌های بزرگ در گزارش‌های خبری تسلیم احساسات خود نمی‌شوند. همدردی و همدلی با مخاطب با احساساتی شدن متفاوت است. فراموش نشود که حضور خبرنگار در صحنه خبر برای عینیت بخشیدن به خبر است؛ نه تحریک احساسات. مردم نیازی به دیدن صحنه‌های احساس خبرنگار ندارند؛ آنچه آنها می‌خواهند دقت، صحت و جامعیت خبر در اسرع وقت است.
  • توضیح‌: متاسفانه برخی خبرنگاران و صاحبان نشریات مكتوب و مجازی خود را مزدور افراد یا جناح خاصی كردند و دیگر مشكلات مردم را از یا بردننداینها از شغل شریف خبرنگاری مجزا و مردود هستند.
  • بداهه گویی، مهارت ممتازگفتاری است که خبرنگار بر اثر مطالعات و تمرین‌های بیانی به آن می‌رسد. گاهی لازم است خبرنگار از متن آماده‌ای که تهیه کرده‌است جدا شود و از خود چیزی بگوید. این لحظات غافلگیر کننده که کم نیستند، مهارت زبانی خبرنگار یا عجز او را آشکار می‌کنند. خبرنگار باید برای اینگونه صحنه‌ها آماده باشد.
  • در آخر از مسئولان وزارت ارشاددرخواست دارم در مجوز دادن به سایت ها و نشریات مكتوب اول سابقه كار و تعهد افراد در خبرنگاری را در نظر گرفته شود نه جناح و گروه خاص ....من از سال 1379 بارها در خواست هفته نامه آبادگران شمال و روز نامه الكترونیكی درد نیوز را به وزارت ارشاد بارها تقدیم همیشه رد صلاحیت شدم من كه اولین وبلاگ نویس  هستم و از سال 1380 سایت های آستارا نیوز و درد نیوز را راه اندازی و فعالیت می كنم و كسی در ایران نیست اسم سایت من برای ایشان نا اشنا باشد.
  • روز خبرنگار را به خبرنگاران ایران و كل جهان تبریك می گوییم...
  • اا دارستانی نویسنده و محقق و روز نامه نگاران و اولین وبلاگ نویس ایرانی dardnews.ir



+ نوشته شده در  جمعه شانزدهم مرداد ۱۳۹۴ساعت 2:56  توسط دکترمحمد علي هالو  |